Consumentenfundamentalisme: waarom de klimaattransitie hapert
De wereld staat aan de vooravond van een klimaatcrisis, maar de CO2-uitstoot blijft onverminderd stijgen. Terwijl politici en burgers elkaar de schuld geven, ligt de diepere oorzaak elders: het fundamentele geloof dat geluk en succes te meten zijn aan hoeveel we consumeren.
Waarom schiet het nou maar niet op met de ‘klimaattransitie’? Waarom haalt geen rijk land de klimaatdoelstellingen van het Parijsakkoord? Waarom is de jaarlijkse CO2-uitstoot nog nooit afgenomen maar neemt die integendeel nog steeds toe naarmate de ‘deadlines’ (vrij letterlijk ‘doodlijnen’) van 2030 en 2050 naderbij komen?
In rijke landen zitten de mensen elkaar in de haren omdat ze elkaars politieke overtuigingen verafschuwen: veganisten haten fascisten en vice versa, progressieve vooruitdenkers haten conservatieve behoudzuchtigen en vice versa, ‘MAGA’ haat ‘BLM’ en vice versa. En alle opponenten verwijten elkaar dat ze de wereld naar de knoppen helpen. Hún wereld dan, welteverstaan.
Fundamentalistisch consumentisme
Als je het mij vraagt gaat het klimaat eraan omdat (bijna) iedereen in de rijke landen een fundamentalistische consument is, van welke pluimage dan ook, en (bijna) niemand dat wil, zal of kan erkennen. (Bijna) iedereen heeft het consumentisme omarmd als heersend principe voor levenskeuzes en levensgeluk.
Ik schrijf ‘(bijna)’ omdat ik niet wil overkomen als een zwart-witdenker en omdat er vast wel mensen zijn die hun leven inrichten rond iets anders dan consumentisme, hoewel ik best benieuwd ben naar waar zulke mensen dan uithangen.
We leven in een fundamentalistische consumentencultuur. En dat is ons probleem, niet onze verschillen in politieke opvatting of religieuze overtuiging, niet ‘de polarisatie’. Sterker, het politieke gebekvecht en gewelles-nietes leidt alleen maar af van de kern van de zaak.
De onmogelijkheid van stoppen
De kern van de zaak is: niemand is bereid (écht bereid) om drastisch minder te consumeren of om er helemaal mee te stoppen, ook niet degenen die zeggen dat ze dat wél écht willen. Want er is toch altijd weer die heerlijke cappuccino, dat leuke Zarajurkje, die goedkope stedentrip met het vliegtuig, dat mooie bankstel, die betere e-bike, de laatste iPhone, Black Friday, het traditionele sinterklaasfeest met een berg cadeautjes, dat onverwachte nieuwbouwhuis of die spannende havermelk met rabarbersmaak. Of een ‘special edition’ T-shirt voor het goede klimaatdoel: hoe hypocriet is dat?
Aanvulling (oktober 2021)
Aja Barber schreef het boek Consumed. The Need for Collective Change; Colonialism, Climate Change & Consumerism (Brazen, 2021). Hierin onderzoekt zij thema’s die samenhangen met (over)consumptie en klimaatverandering, inclusief hoe een mentaliteitsverandering tot stand kan worden gebracht.
English Summary
Despite mounting warnings of a looming climate crisis, global CO₂ emissions continue to rise, and wealthy nations consistently miss their Paris Agreement targets. Political bickering and social divisions, such as vegan versus fascist, progressive versus conservative, MAGA versus BLM, dominate the headlines, yet they mask a deeper, more pervasive problem: consumer fundamentalism. Across rich societies, happiness and status are measured by what and how much we buy, from cappuccinos and fast fashion to holidays, gadgets, and luxury homes. This obsession with consumption fuels environmental destruction, distracts from meaningful climate action, and perpetuates a culture where personal desire overrides collective responsibility. Until that mindset shifts, climate targets will remain elusive, and the planet’s future increasingly precarious.
