H1 voor het Hoognodige om bij je te hebben
H2 voor Handen en Houding
H3 voor Hart, Herinneringen en Heling
Een zak lijkt iets simpels, iets kleins, iets onbelangrijks, iets waar je eigenlijk nooit over nadenkt. Behalve als je ‘m mist; als er in je broek, rok, japon of jas geen zak blijkt te zitten. Waar bewaar je nu je telefoon? Waar doe je je handen om jezelf een houding te geven? En waar stop je het dierbare kleinood dat je altijd bij je wilt hebben, de herinnering aan een geliefd persoon, een aandenken aan een beslissende levensgebeurtenis of een symbool van die belangrijke intentie in je persoonlijke ontwikkeling?
H-zakken voor alles wat je altijd bij je draagt
Zakken zijn veel meer dan stukjes stof om iets in te stoppen. Zakken zijn jouw persoonlijke ruimte, net zo intiem en exclusief als je lichaam en je identiteit. Wat je bij je draagt hoort bij jou en is van jou, en van jou alleen; je hoeft het met niemand te delen en niemand hoeft het te zien. Het mag zelfs jouw verborgen geheim zijn.
Van onschatbare waarde en essentieel belang
De zak, hoe eenvoudig en nederig hij ook lijkt, is eigenlijk het meest waardevolle dat je bij je kunt dragen. Wat je in je zakken hebt, ben je zelf. Zonder zakken moet je alles thuislaten, of in je handen houden, of in een tas doen die aan je arm of je schouder hangt en die kan worden vergeten, gerold of gestolen.
Zakken zijn van essentieel belang. Dus als er geen zakken in je kleding zitten, dan is het slim om losse zakken te hebben die je altijd kunt gebruiken.
Gratis patronen
Helemaal onderaan dit artikel vind je 3 gratis patronen voor H-zakken. Scroll verder voor de werkbeschrijvingen.
Korte geschiedenis van de zak
Historicus Barbara Burman schreef samen met Ariane Fennetaux The Pocket: A Hidden History of Women’s Lives, 1660–1900, een boek over de zogenaamde tie-on-pocket, een ‘ombindzak’ of losse stoffen zak die vrouwen vanaf de 17e eeuw tot de vroege 20e eeuw met een koord of band om hun middel knoopten, onder of boven hun rokken.
Ombindzakken waren de voorlopers van de handtas. Vrouwen bewaarden er geld, sleutels, naaigerei, brieven en andere persoonlijke spullen in, soms zelfs hele dagboeken compleet met schrijfgerei.
Een kleine privéruimte
Omdat vrouwen vroeger weinig privéruimte en nauwelijks eigendomsrechten hadden, was de ombindzak een van de weinige plekken die helemaal van henzelf was, niet in juridische zin maar wel cultureel. Van andervrouws zak bleef je af. Want dat was een verborgen ruimte, dicht op het lichaam, voor alles wat belangrijk was of privé moest blijven.
Bij diefstal of zakkenrollen konden vrouwen aangifte doen. In de archieven van The Old Bailey, het beroemde strafhof in Londen, zijn tussen 1676 en 1904 meer dan 500 zaken opgenomen waarin ombindzakken een rol spelen, ontdekten Burman en Fennetaux. Gebruik de link en tik ‘pocket‘ als keyword in de zoekbalk.
Persoonlijk bezit in persoonlijke stijl
Veel vrouwen maakten, borduurden en repareerden hun zakken zelf. Zakken in museumcollecties, die de tand des tijds hebben doorstaan, dragen niet alleen sporen van gebruik en slijtage, maar herinneren ook aan de unieke persoonlijke identiteit van de (nu vaak anonieme) maakster, die aan de zakken haar eigen invulling gaf door eigen maakmethodes en stijl, grootte, de manier waarop de zakken open en dicht konden, de stofkeuze en versieringen zoals patchwork, doorstiksels en borduursels.
Meer voorbeelden van tie-on pockets zijn te zien in deze VADS-collectie. In het Nederlands heet de tie-on pocket een diezak, dijzak of rokzak. Voor diezakken van Zaankogerland kijk hier. Of kijk hier voor diezakken uit Nederland.
Weg met de handtas, kies voor H-zakken
In de loop van de 20e eeuw maakte de ombindzak langzaam plaats voor het beursje en de handtas. Volgens Burman en Fennetaux ging daarmee echt iets verloren: een verborgen plek, dicht op het lichaam, helemaal van jezelf alleen, voor alles wat persoonlijk, dierbaar en geheim kon zijn.
Des te meer reden om de losse ombindzak in ere te herstellen. Al is de ervaring van naar buiten gaan zonder (hand)tas, maar met al je spullen in een H-zak, wel even wennen. De eerste keer voelde ik me een beetje naakt zonder tas. Maar na een paar keer werd het juist heel bevrijdend om mijn spulletjes uit het publieke oog te hebben. En geen gedoe met waar laat ik mijn tas. Mijn zelfvertrouwen leek er een enorme boost van te krijgen: een vreugdevolle verlichting, alsof er niet alleen een daadwerkelijke ballast van mijn schouders was gehaald, maar ook een symbolische. Ik was een vrouw van de wereld.
Gratis patronen voor H-zakken
H1 voor het Hoognodige om mee te nemen
Eigentijdse vrouwen hebben vaak van alles in hun handtas zitten. Sommige handtassen zijn een combinatie van voorraadkast en EHBO-kist. Maar het Hoognodige om mee te nemen als je de deur uitgaat is vrij beperkt: sleutels, betaalmiddelen, ID, toegangspasjes, telefoon. Deze spulletjes passen prima in een kleine H-zak die om de taille of heup kan worden gebonden.
Beschrijving
Kies een stevige stof.
Knip beide patroondelen twee keer uit stof. Gebruik 1 cm naadtoeslag.
Leg de grote delen met de goede kanten op elkaar. Stik de randen vast. Laat een opening van ongeveer 5 cm om het werk te kunnen keren.
Knip inkepingen in de naadtoeslag bij de ronde hoeken zodat de vorm mooi rond blijft. Keer het werkstuk. Vouw de naad naar binnen. Stik de opening dicht.
Doe hetzelfde met het kleine patroondeel.
Leg het kleine deel op het grote deel. Zorg dat de onderkanten gelijk liggen.
Stik de delen langs de rand vast. Stik door langs het bovenste deel. Stik eventueel nog een keer door voor extra stevigheid of als versiering.
Vouw het bovenste deel naar beneden. Dit vormt een klep.
Stik de bovenrand door. Zo ontstaat een tunnel voor een band, koord of riem.
Klaar! Veel plezier met de H1-zak.
H2 voor Handen en Houding
Met je handen in je zakken staan heeft niet zo’n beste reputatie. Alsof je dan aan het niksen of lanterfanten bent (waar overigens niks mis mee is; regelmatig relaxen is heel gezond voor het zenuwstelsel). Zakken om je handen in te laten rusten zijn broodnodig voor fijn sociaal verkeer. Wat moet je zonder zakken aan met je handen als je verlegen of onzeker of nerveus bent? Hoe kun je je schouders rechten of jezelf moed inpraten of tot tien tellen als je geen zakken hebt om je handen even in je eigen ruimte terug te trekken?
H2-zakken zijn de oplossing. Je maakt er twee en hangt deze om je nek aan een band, koord of lange sjaal. Je kunt het koord ook door de mouwen van je kleding steken, zodat uit elke mouw een zak hangt. Je draagt de H2-zakken over je kleding.
H2-zakken zijn, behalve een mini sociale terugtrekruimte ook een ‘conversation starter’ en complimentjesvisser. Veel mensen zullen vragen wat je daar voor bijzonders hebt.
Beschrijving
Kies een mooie soepele stof die bij je kledingstijl past.
Knip het achterste en voorste patroondeel vier keer uit stof. Gebruik 1 cm naadtoeslag. Het voorste deel heeft een schuine zijde.
Leg de achterste delen met de goede kanten op elkaar. Stik de randen vast. Laat een opening van ongeveer 5 cm om te keren.
Knip om de 2–3 cm kleine inkepingen in de naadtoeslag tot net vóór de stiknaad. Zo blijft de zak mooi rond.
Keer de delen. Vouw de naden naar binnen. Stik de opening dicht en stik nog een keer langs de rand voor extra stevigheid.
Doe hetzelfde met de voorste patroondelen. Stik de rechte kant nog eens door met een extra stiknaad of siersteek.
Leg per zak het voorste deel op het achterste deel. Zorg dat de onderkanten gelijk liggen. Maak één linker- en één rechterzak (spiegel ze).
Stik de buitenranden vast. Laat de openingen voor de handen vrij.
Knip keperband op lengte. Meet door het band om je nek te leggen en je armen ontspannen langs je lichaam te laten hangen.
Of maak zelf een band: knip een strook stof van 8 cm breed. Vouw de zijkanten naar binnen en vouw dubbel. Stik vast.
Bevestig het band aan de buitenkant van beide zakken, bij de openingen aan de bovenkant.
Variatie: je kunt de voorste delen ook op de uiteinden van een lange sjaal naaien.
Klaar! Veel plezier met je H2-zakken.
H3 voor Hart, Herinneringen en Heling
Een verborgen zakje voor het allerdierbaarste, allerbelangrijkste of allerpersoonlijkste. Je draagt het zakje onder je kleren, op de huid en op je hart. Je stopt er iets in dat symbool staat voor de liefde die je voelt, of het verdriet dat je bij je draagt, of de verandering waar je zo vurig naar verlangt. Een zakje voor dromen, wensen, intenties en gebeden, voor hartzaken, herinneringen en heling, helemaal voor jezelf alleen.
Het gekke is: dit zakje is tastbaar en concreet, iets dat je kunt aanraken en bekijken. Daarmee vormt het zakje een brug tussen jouw innerlijke verbeelding en de echte wereld van dingen en gebeurtenissen. Het zakje is een talisman die jou helpt om diep bij je gedachten en gevoelens te komen en beter in verbinding te staan met jezelf en de buitenwereld.
Maak dit zakje van stof die persoonlijke betekenis heeft. Denk aan een kledingstuk van iemand waar je van houdt of iemand die je hebt verloren. Stof van kinderkleding of dierendekentjes. Of stof die iets zegt over jouw gedroomde toekomst. Kortom, kies een stof waar je echt emotie bij voelt, die jou inspireert, vrolijk maakt of tot rust brengt. Je kunt ook verschillende stoffen gebruiken als je niet kunt kiezen.
Beschrijving
Knip het patroondeel 3× uit met 1 cm naadtoeslag.
Leg 2 patroondelen op elkaar en stik een naad in het midden van boven naar onder. Laat in het bovenste deel van de naad een opening vrij die groot genoeg is om iets in het zakje te stoppen. Stik dit niet dicht.
Vouw de delen langs de middennaad open. Je hebt nu twee helften met een opening.
Leg deze twee delen op het derde patroondeel. Stik langs de hele buitenrand vast.
Knip om de 1 cm kleine driehoekjes in de naadtoeslag tot net vóór de stiknaad. Zo blijft het zakje mooi rond.
Keer het zakje via de opening.
Werk de buitenrand af met een stiknaad, bandje of versiering naar keuze.
Vouw de bovenkant dubbel. Stik vast zodat een tunnel ontstaat.
Rijg een zacht bandje door de tunnel. Zet het bandje stevig vast. Stop er iets dierbaars in en draag het zakje om de hals.
Klaar! Veel geluk met je H3-zakje.
Download de patronen
ENGLISH SUMMARY
This article explores the hidden history of the tie-on pocket: a practical and deeply personal garment worn for centuries by women across different classes and professions. Part history, part sewing project, it reflects on pockets as spaces for carrying the everyday, the intimate and the meaningful. It includes three free sewing patterns for H-pockets (P-Pockets in English): one for Possessions, one for Posture and resting the hands, and one for Private Passions, worn close to the heart to hold memories, keepsakes and personal intentions.
